Tot slot

Het is bijna mei, de Maand van het Vinden is dan afgelopen. We hebben via deze weg een aantal bronnen die je in de UB kunt vinden speciale aandacht willen geven en zoek- en vind-tips willen delen. Heb je hulp nodig bij het zoeken en vinden van informatie? Stel je vraag bij de Informatiebalie of via de Virtuele Balie; er wordt dan gezorgd dat  je vraag bij de juiste UB-er terecht komt.

Wat nog rest, zijn antwoorden! De gevonden antwoorden van de zondagse cryptische zoekvragen zijn als reactie toegevoegd bij die zoekvragen.

30. Online cursussen informatievaardigheden

De Maand van het Vinden is geïnspireerd door de Information Literacy Awareness Month, die in oktober 2009 in de Verenigde Staten plaatsvond, uitgeroepen door Barack Obama zelf. Information literacy, of informatievaardigheid, is ‘die combinatie van competenties die iemand nodig heeft om te onderkennen wanneer hij informatie nodig heeft, en waarmee hij in staat is de benodigde informatie op te sporen, te evalueren en effectief en zorgvuldig te gebruiken’ (LOOWI, p. 4).

Om studenten en medewerkers van de EUR te helpen zo effectief en efficiënt mogelijk wetenschappelijke informatie te vinden en te gebruiken, en zo hun informatievaardigheid te vergroten, heeft de UB diverse online cursussen ontwikkeld: van ‘Maak kennis met de UB‘ tot de allernieuwste ‘De basics van wetenschappelijk publiceren‘. Een aantal van die cursussen kwam eerder deze maand al voorbij.

Algemene cursussen, die voor studenten van alle faculteiten handig kunnen zijn, vind je onder ‘Voor Iedereen!’ op de portal informatievaardigheden. Klik je op een van de vakgebieden onder ‘Speciaal voor’, dan krijg je een selectie van cursussen en databanken die voor dat vakgebied van toepassing zijn en informatie van de eigen faculteit.

Via de portal informatievaardigheden kan ook een training op maat worden aangevraagd, waarin bijvoorbeeld wordt uitgelegd hoe je het best kunt zoeken in één specifieke databank. Het is ook mogelijk een individuele afspraak te maken.

29. De H-index

H-index?! Die term vraagt allereerst om uitleg. De H-index in ontwikkeld door J.E. Hirsch (vandaar de H). Hij wilde een cijfer ontwikkelen dat eenvoudig te berekenen is en een indicatie geeft van het belang en de impact van het onderzoek van een wetenschapper, zodat je wetenschappers onderling kunt vergelijken.

De definitie van de H-index luidt als volgt: ”A scientist has index h if h of his/her Np papers have at least h citations each, and the other (Np − h) papers have no more than h citations each.” (h staat in deze definitie voor een aantal).

Je kunt de H-index als volgt vaststellen: Eerst maak je een lijst van alle artikelen die een wetenschapper heeft gepubliceerd. Daarvan verzamel je het aantal keer dat naar die artikelen wordt verwezen. Vervolgens zet je de artikelen op volgorde, op basis van het aantal keer dat ze geciteerd zijn: het artikel met de meeste citaties komt bovenaan te staan en krijgt nummer 1, enzovoorts. De H-index is dan het cijfer waarbij het nummer van het artikel en het aantal citaties even groot zijn. Veel werk dus!

Gelukkig zijn er databanken die bijhouden welke artikelen iemand publiceert en in welke artikelen naar die publicaties wordt verwezen: Scopus en Web of Science.

In Scopus vind je de H-index van een onderzoeker als volgt:

• Kies het tabblad Author Search en vul achter- en voornaam in van de onderzoeker die je zoekt
• Vink de ‘juiste’ onderzoeker(s) aan (let bijvoorbeeld op vakgebied en affiliation)
• Klik op Show Documents om te zien om welke artikelen het gaat
• Vink Select All aan of, als er artikelen in de lijst staan die niet van de gezochte onderzoeker zijn, vink de juiste artikelen handmatig aan
• Klik vervolgens op Citation Tracker

Dit is dan het resultaat voor bijvoorbeeld de rector magnificus van de EUR, professor Henk Schmidt. (klik op de afbeelding voor een groter plaatje, in dit voorbeeld is gesorteerd op aantal citaties ipv op publicatiejaar). Zijn H-index is 29: het 29ste artikel in de lijst is 30 keer geciteerd, het 30ste artikel is 27 keer geciteerd.

Het gratis te downloaden programma ‘Publish or Perish’, van Anne-Wil Harzing, berekent ook een h-index, door gebruik te maken van Google Scholar.

Meer weten? In de online cursus Web of Science van de UB kun je verder lezen over de H-index, en over citatiezoeken in het algemeen.

28. The empire writes back!

De afgelopen dagen zijn heel wat databanken de revue gepasseerd: met gedigitaliseerde kranten, kamerstukken, (woorden)boeken, pamfletten en artikelen. Vanuit huis kun je zo hele collecties bestuderen, waarvoor je ‘vroeger’ in het papieren bibliotheektijdperk voor moest afreizen naar bibliotheken en archieven.

Om archiefstukken of zeldzame boeken toch beschikbaar te stellen buiten de bezittende bibliotheken of archieven bestond een tussenvorm: de microform, oftwel microfiches en microfilms. Zo is de Knuttelcollectie bijvoorbeeld ook in microfiche-vorm in de UB aanwezig. Deze microform heeft voordelen, zo neemt een collectie weinig plaats in beslag, maar om de teksten te lezen heb je een microfiche-apparaat nodig en die heeft vaak een behoorlijke gebruiksaanwijzing.

Een collectie boeken die de UB in microfilm-formaat in haar bezit heeft, is ‘The Empire Writes Back’. Deze collectie bevat verslagen van Indiërs die Groot-Brittannië bezochten, tussen 1810 en 1915. Deze boeken zijn meestal uitgegeven in India en daardoor zeldzaam. Deze boeken vormen wel een belangrijke bron: ze laten Groot-Brittannië zien door Indiase ogen.

Een voorbeeld: Malabari beschreef de armoede die hij zag: “Poor as India is, I thank God she knows not much of the poverty to which parts of Great Britain have been accustomed – the East end of London, for instance, parts of Glasgow, and other congested centres of life. Men and women living in a chronic state of emaciation, till they can hardly be recognised as human, picking up food what even animals will turn away from; sleeping fifty, sixty, eighty of them together, of all ages and both sexes, in a hole that could not hold ten with decency; swearing, fighting, trampling on one another; filling the room with foul confusion and fouler air. This is not a picture of occasional misery; in some places it represents the every day life of the victims of misfortune.” (The Indian eye on English life, or rambles of a pilgrim reformer… pp. 80-81)

27. Who’s who?

Zijn mannelijke bestuursvoorzitters van beursgenoteerde bedrijven succesvoller dan hun vrouwelijke concullega’s?  Heeft het wel of niet vervullen van de militaire dienst invloed op het latere succes van een CEO? Neemt een CEO in de laatste jaren voor zijn pensioen meer risico dan iemand die aan het begin van zijn carrière staat? Om deze en soortgelijke vragen te beantwoorden, heb je biografische gegevens van die CEO’s nodig.

De databank Marquis Who’s Who is vorige week toegevoegd aan de lijst van databanken van de UB. Deze databank bevat biografische gegevens, zoals geboortedatum, opleiding, werkervaring, gewonnen awards en soms zelfs hobbies, niet alleen van leidinggevende personen in het bedrijfsleven, maar ook in de politiek, wetenschap, kunst en entertainment. Via deze webversie vind je individuen die sinds 1985 voorkomen in de papieren versies van Who’s Who, zoals Who’s Who in Finance and Business en Who’s Who in the World.

Een alternatief is BoardEx. Deze databank richt zich alleen op het bedrijfsleven, en bevat ook informatie over door de CEO’s ontvangen salaris en bonussen.

Het zoeken in deze databanken is arbeidsintensief: je kunt zoeken op naam of in BoardEx op de naam van het bedrijf, maar het ophalen van gegevens gaat één voor één. Bovendien kan er maar één iemand tegelijkertijd inloggen, krijg je een foutmelding, probeer het dan later nog eens.

Een voorbeeld uit Who's Who: Ronald Reagan

26. Zoektip: Portals

Er zijn hier al heel wat databanken langsgekomen de afgelopen weken. In de alfabetische lijst van databanken vind je vandaag 326 databanken, ontdubbeld blijven er zo’n 300 over. Hoe weet je nu waar je het beste kunt beginnen als je begint met het verzamelen van literatuur? Op de (meestal engelstalige) portals per vakgebied vind je een overzicht van de belangrijkste catalogi, databanken, elektronische tijdschriften en internetbronnen. Deze zijn door de UB gemaakt, in samenspraak met de faculteiten van de EUR.

Voor overzichten van die laatste categorie, de internetbronnen, kun je ook terecht bij Intute, een consortium van zeven Britse universiteiten, betaald door JISC. Voor een groot aantal vakgebieden staan op deze internetpagina overzichten van relevante websites; van e-journals, bibliotheken, archieven, vakorganisaties, universiteiten, enz. Deze websites worden door ‘subject specialists’ bekeken, geëvalueerd en toegevoegd aan de lijst van websites.

Deze 19 onderwerpen zijn zelf ook weer onderverdeeld.

Naast deze lijsten biedt Intute ook Internet tutorials om je ‘internet research skills’ te verbeteren. Er zijn meer dan 60 verschillende tutorials, toegespitst op een vakgebied, zoals History, Psychology en Philosophy. Het zoeken naar wetenschappelijke informatie én het leren beoordelen of gevonden informatie geschikt is voor wetenschappelijk werk staan centraal.  Ook is er een tutorial waarin je leert hoe je internet gebruikt om copyright-vrije afbeeldingen te vinden.

25. Cryptische zoekvraag – IV

Een berucht gehoorzaamheids-experiment werd onlangs overgedaan op de Franse televisie. Vorig jaar verscheen een wetenschappelijk artikel waarin een andere gedeeltelijke replicatie van het experiment wordt beschreven. Dit onderzoek vond plaats in samenwerking met een Amerikaanse televisiezender. In zowel het Franse als in het Amerikaanse voorbeeld werden ongeveer dezelfde resultaten gevonden als in het oorspronkelijke onderzoek. De auteur van het wetenschappelijke artikel schreef een bijdrage in de International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, waarin ook het gehoorzaamheids-experiment ter sprake komt. Wat is de titel van deze bijdrage?

24. De Knuttelcollectie

Het reconstructie-onderzoek is nog niet helemaal afgerond, en dat terwijl de moord al plaats vond op 10 juli 1584. Of Balthasar Gerards Willem van Oranje inderdaad op de trap in het Prinsenhof in Delft doodschoot, moet dus nog blijken. Het nieuws van de moord verspreidde zich toendertijd via pamfletten. Dat zijn actuele geschriften over dingen van de dag op het gebied van de politiek, de godsdienst, en alles wat er verder in de belangstelling stond.

Zo verspreidde de Staten-Generaal het officiële verslag van de moord, maar er verscheen ook een lofrede op de moordenaar, Balthasar Gerards.

Veel van deze pamfletten zijn verzameld door de jurist Joan Duncan. Na zijn dood zijn ze, via de Stadhouderlijke bibliotheek, terechtgekomen in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en daar aangevuld met een aantal andere collecties. In 1879 werd de heer Knuttel aangesteld om deze collectie te catalogiseren, die daarom de Knuttel-collectie wordt genoemd. De catalogus was klaar in 1920; de collectie bestaat dan ook uit meer dan 30.000 titels.

De UB beschikt over een gedeelte van deze collectie, niet in papieren vorm (daarvoor moet je naar de Koninklijke Bibliotheek), maar wel in gedigitaliseerde vorm, in de databank The Early Modern Pamphlets Online, kortweg TEMPO. In deze databank is ook de Van Alphen-collectie opgenomen, dat zijn pamfletten die aanwezig zijn in de Bibliotheek van de Rijksuniversiteit Groningen, en Duitse pamfletten.

In deze databank kun je zoeken op titelwoorden, auteur, plaats van uitgave, onderwerp (die zijn wel breed, zo valt het verslag van de moord op Willem van Oranje, onder ‘ History (Netherlands’)) en pamfletnummer. Wil je ‘browsen’  door de collectie? Dan is negendelige ‘Catalogus van de pamflettenverzameling berustende in de Koninklijke Bibliotheek’, de papieren index van de pamfletten, een geschikter startpunt.

23. Research Starters

Wat zijn de ‘kernbegrippen’ van een vakgebied? Als je je wilt oriënteren op een onderwerp voor je begint aan het onderzoek voor een paper of scriptie, dan biedt een encyclopedie soms te weinig informatie en een studieboek teveel. De online databank Research Starters biedt voor de vakgebieden Business en Sociology een mooie tussenvorm, met artikelen van ongeveer 3000 woorden. De databank noemt ze zelf ‘Academic Topic Overviews’, met definities van de belangrijkste concepten, een onderdeel ‘Viewpoints/Issues/Discourse’, die de lezer helpen het onderwerp kritisch te benaderen en Suggested readings. Deze artikelen zijn geschreven door professors of mensen uit het vakgebied. Wil je snel een voorbeeld zien? Klik dan hier.

De UB heeft deze databank op dit moment op proef (tot 1 november 2010) . Je kunt hem raadplegen via Business Source Premier: klik op Choose Databases bovenin het scherm en vink de databank(en) aan (en Business Source Premier uit).

Het onderdeel Business bevat 19 categorieën, zoals accounting, health care management en marketing, die weer zijn onderverdeeld in onderwerpen.  Zoek je bijvoorbeeld op marketing, dan vind je artikelen over ‘Person Marketing: Using Celebrities to Endorse Products’ en ‘Customer Loyalty Programs’. Sociology heeft 26 categorieën, variërend van ‘Day to Day Social Interaction’ tot ‘Social Movements & Collective Behavior’. Artikelen gaan over ‘Labor Unions’, ‘Balancing Work and Family’ of ‘Sociological Aspects of Divorce’. Ook voor niet-bedrijfskunde of sociologie-studenten zijn er dus aanknopingspunten!

Een voorbeeld: de inhoudsopgave van het artikel over Cultural Relativism

Zoek je in Research Starters dan zie je ook ‘gewone’ wetenschappelijke artikelen. Dat zijn artikelen die als Suggested Readings worden genoemd en via EBSCO zelf toegankelijk zijn.

22. Historisch Didactische Collectie

Horen geschiedenisboeken voor middelbare scholen in de collectie van een academische bibliotheek? Ja! Voor de onderzoekers van het Centre for Historical Culture van de FHKW, maar ook van andere universiteiten uit binnen- en buitenland, vormen zij een belangrijke bron van wetenschappelijk onderzoek. Deze boeken laten zien hoe door de tijd heen over geschiedenis gedacht werd.

 Een voorbeeld:

Katholieke scholieren in de verzuilde jaren 30 leerden, uit het ‘Leerboek der Algemeene Geschiedenis’ van Aug. Commissaris, dat de toestand van de katholieke kerk in de 14^e en 15^e eeuw lang niet zo hopeloos was als de hervormers het voorstelden. Die hervormers vonden dat de kerk was ‘weggezonken in een moeras van verwereldlijking en zedenbederf’, maar dat was geenszins het geval. Volgens het orthodox-protestantse ‘De ontwikkelingsgang der Historie’ van E. Rijpma waren er juist tal van misstanden: rijkdom en weelde, onwetendheid en tuchteloosheid. Maarten Luther moest wel in verzet komen. Een neutraal lesboek uit diezelfde tijd ging niet in op wie ‘gelijk’ had, maar stelde dat de godsdienstige verschilpunten voor zowel de katholieken als de protestanten ‘heilige en bittere ernst’ waren.

Deze verschillen in interpretatie van de (aanleidingen tot de) Hervorming komen ook in moderne leerboeken tot uiting, in de boeken die nu op middelbare scholen worden gebruikt. Protestanten hoeven niet ‘dom’ te gehoorzamen aan priesters, leert Feniks. Katholieken wél? Een modern katholiek leerboek (Memo) legt de nadruk op het feit dat ook katholieken, waaronder Erasmus, oog hadden voor misstanden in de katholieke Kerk. Het leerboek Indigo, dat ‘modern-protestants’ genoemd kan worden, schildert Erasmus juist af als een protestant (wat hij echt niet was), die terechte kritiek uitte op de rooms-katholieke kerk.

Dit zijn slechts een paar voorbeelden, maar ze laten zien hoe de verschillende zuilen ‘de geschiedenis’ naar zich toeschreven. In de lesboeken worden bepaalde personen en gebeurtenissen naar de eigen groep toegeschreven: die horen bij hen, niet bij de andere groep. Tegelijkertijd worden andere personen en gebeurtenissen níet genoemd. Dit gebeurt eveneens in de moderne lesboeken. Zo zijn deze lesboeken een bron van onderzoek naar beeldvorming in verleden en heden.

De historisch-didactische collectie is via de UB-catalogus doorzoeken. Deze boeken hebben allemaal het trefwoord ‘geschiedenisonderwijs’. Wil je de collectie raadplegen, dan kun je een afspraak maken via de Virtuele Balie.